Jeśli trafiłeś na ten wpis, to zapewne jesteś księgowym, który nie wydał dokumentów po zakończeniu współpracy, albo klientem biura rachunkowego, który w takiej samej sytuacji ich nie otrzymał. Szukając w odmętach Internetu odpowiedzi na pytanie czy biuro rachunkowe może nie wydać dokumentacji księgowej pewnie natknąłeś się na kategoryczne stwierdzenia, że ich niewydanie stanowi przestępstwo, o którym mowa w art. 276 kodeksu karnego. Ale czy rzeczywiście tak jest?
Co stanowi art. 276 kodeksu karnego i jak go rozumieć?
Zgodnie z treścią art. 276 kodeksu karnego:
Kto niszczy, uszkadza, czyni bezużytecznym, ukrywa lub usuwa dokument, którym nie ma prawa wyłącznie rozporządzać, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
Wiele lat temu Sąd Najwyższy rozpoznając jedną ze spraw wskazał, że już samo niewydanie dokumentu na żądanie osoby uprawnionej stanowi jego “ukrycie” w rozumieniu powołanego wyżej przepisu. Twierdzenie te dotyczyło jednak sprawy, w której niewydanie dokumentacji było powiązane z zaprzeczeniem jej posiadania. Ten kontekst umyka nie tylko osobom licznie udzielającym internetowych porad, ale jak się okazuje… i samym sądom.
Przypadek księgowej
W sprawie, którą chcę wam przybliżyć, a którą rozpoznawał jeden z dolnośląskich sądów rejonowych, klient zlecił księgowej przygotowanie sprawozdania finansowego. Nie przekazał on jednak pełnej dokumentacji od razu, lecz dostarczał ją „na raty” przez kilka miesięcy. Po otrzymaniu – jak się wydawało – kompletu dokumentów, księgowa zadeklarowała, że sprawozdanie będzie gotowe w ciągu kilku dni. W trakcie pracy okazało się jednak, że nadal brakowało kilku kluczowych z nich, a klient nie reagował na prośby uzupełnienia.
Z pozoru błaha sprawa w krótkim czasie zakończyła się konfliktem. Klient zrezygnował z usługi i wezwał biuro rachunkowe do zwrotu całości przekazanych dokumentów. Księgowa chciała jednak dokończyć prace i odmówiła ich wydania. Finalnie dokumentację odebrała policja, a sprawą zajęła się prokuratura.
Wyrok skazujący
Księgowej przedstawiono zarzut – ukrywanie dokumentów rachunkowych klienta, którymi nie miała prawa wyłącznie dysponować. Sąd rozpoznając sprawę uznał natomiast, że działanie księgowej wyczerpało znamiona przestępstwa z art. 276 kodeksu karnego i wymierzył jej karę 20 stawek dziennych grzywny po 250 zł każda (łącznie więc 5.000 zł).
Sąd w uzasadnieniu wyroku powołał się wspomniane wcześniej orzeczenie Sądu Najwyższego i wskazał, że:
Odpowiedzialności z art. 276 k.k. podlega ten, kto niszczy, uszkadza, czyni bezużytecznym, ukrywa lub usuwa dokument, którym nie ma prawa wyłącznie rozporządzać. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 sierpnia 2000 r. (sygnatura akt V KKN 208/00) uznał, że przetrzymywanie cudzego dokumentu i niewydanie go, mimo żądania osoby uprawnionej, stanowi ukrywanie dokumentu w rozumieniu cytowanego wyżej przepisu.
W kontekście powyższych uwag wina B. K. w zakresie czynu z art. 276 k.k. jest dla Sądu niewątpliwa (…) B. K. nie wydając całej posiadanej dokumentacji księgowej spółce (…).pl – na pisemne wezwania – wypełniła swoim zachowaniem znamiona przestępstwa z art. 276 k.k.
Apelacja i uniewinnienie
Od tak wydanego wyroku obrońca oskarżonej wniósł apelację zarzucając m.in. naruszenie przepisu art. 276 k.k., poprzez uznanie przez sąd, że samo niewydanie dokumentu stanowi jego „ukrywanie”, nawet jeśli miejsce jego przechowywania jest znane.
Sąd II instancji przychylił się do tego zarzutu i podkreślił, że:
Ukrycie dokumentu w znaczeniu jakie nadaje mu przepis art. 276 k.k. nie może być utożsamiane jedynie z jego posiadaniem. Typ przestępstwa ukrywania dokumentu (art. 276 k.k.), którym sprawca nie ma prawa wyłącznie rozporządzać, polega na podjęciu tego rodzaju zachowań, w wyniku których dokument znajdzie się w miejscu znanym sprawcy, nieznanym natomiast osobom, którym przysługuje prawo do rozporządzania dokumentem, choćby nie wyłącznie (utajnienie miejsca jego przechowywania).
W ocenie Sądu pierwszej instancji, który w tym zakresie powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2000 r. V KKN 208/00, już samo niewydanie dokumentu na żądanie osoby uprawnionej jak miało to miejsce w tej sprawie, stanowi jego ukrycie w rozumieniu powołanego powyżej przepisu. Z takim stanowiskiem nie można się jednak zgodzić (…) We wskazanym wyżej orzeczeniu Sąd Najwyższy nie traktuje jako reguły – skutkującej zastosowaniem art. 276 k.k. – samej odmowy wydania dokumentu. W realiach tamtej sprawy niewydanie dokumentu powiązane było z zaprzeczeniem jego posiadania (…) . W sprawie niniejszej nie sposób zatem uznać, aby oskarżona B. K. podjęła czynność określoną przez art. 276 k.k. definiowaną jako ” ukrywanie”.
Powyższe skutkować musiało zmianą zaskarżonego wyroku i uniewinnieniem oskarżonej od popełnienia zarzucanego jej czynu z art. 276 k.k., bowiem zachowaniem swym nie wyczerpała ustawowych znamion czynu zabronionego z art. 276 k.k.
Tym samym, jak już zapewne zauważyłeś, nie zawsze niewydanie dokumentów księgowych będzie automatycznie wiązało się z odpowiedzialnością karną. Zwłaszcza, jeśli nie doszło do zatajenia miejsca ich przechowywania.
Czy biuro rachunkowe może bez konsekwencji przetrzymywać dokumenty?
Po zapoznaniu się z przytoczoną powyżej sprawą zapewne zastanawiasz się, czy w takim razie księgowy może przetrzymywać dokumenty bez żadnych konsekwencji, jeśli klient wie, gdzie się one znajdują. Odpowiedź jednak brzmi: nie.
Takie działanie narusza przepisy prawa cywilnego. Po zakończeniu współpracy dokumenty księgowe powinny bowiem zostać zwrócone klientowi, który jest ich właścicielem. Niewykonanie tego obowiązku może wiązać się nie tylko z zainicjowaniem przez klienta postępowania o wydanie rzeczy, ale nawet i z odpowiedzialnością odszkodowawczą.
Potrzebujesz pomocy? Skontaktuj się ze mną.
Jeśli potrzebujesz pomocy w zakresie prawidłowego zakończenia współpracy lub odzyskania dokumentów skontaktuj się ze mną wysyłając wiadomość na adres: kontakt@ppprawna.pl lub od razu umów się na konsultacje prawną. Chętnie przeanalizuję Twoją sprawę i wskażę jej możliwe rozwiązania.
Źrodła, na których oparto ten wpis:
- wyrok sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2000 r., sygn. akt V KKN 208/00,
- wyrok Sądu Okręgowego w Świdnicy z dnia 22 marca 2017 r., sygn akt IV Ka 837/16,
- wyrok Sądu Rejonowego w Wałbrzychu z dnia 15 września 2016 r., sygn. akt II K 1004/14.